PATTERNS.
CADENCE.
Dwa słowa, które w ostatnim czasie stały się dla mnie ważne.
Zawsze były — ale dopiero teraz widzę, jak bardzo są dla mnie egzystencjalne.
Celowo po angielsku. Bo polskich odpowiedników właściwie nie ma.
Są słowa podobne. W muzyce mogę mówić o frazowaniu — i to jest blisko. Mogę próbować mówić o rytmie, dynamice. Układ? Struktura? Schemat? Wszystkie brzmią jakoś… zimno. Zbyt oficjalnie. Zbyt biurokratycznie. A to nie o to chodzi.
Moje zdziwienie było ogromne, gdy zrozumiałem, że to właśnie tak działa mój mózg. Że patterns — wzory, powtarzalności, relacje — są dla mnie czymś fundamentalnym. Nie estetyką. Mechanizmem przetrwania.
Kiedy w głowie panuje chaos.
Kiedy bodźce przychodzą naraz.
Kiedy świat nie ma instrukcji obsługi.
Wtedy mózg uczy się widzieć kształty, których inni nie widzą. Po to, żeby to wszystko w ogóle miało sens.
Mój problem polegał na tym, że nigdy nie miałem języka, żeby to opisać. Widziałem świat inaczej. Czułem go inaczej. Ale nie byłem w stanie tego opowiedzieć. Brakowało mi słów. Jak się okazuje — tych słów po prostu nie było w moim ojczystym języku. Mogłem tylko krążyć wokół sedna.
Po latach w UK mój polski przeszedł angielskim, a mój angielski przeszedł polskim. Gdy myślę o czymś złożonym albo podejmuję decyzję, często robię to świadomie dwa razy — w dwóch językach. Tory, którymi idą myśli, są inne. Gramatyka prowadzi je innymi koleinami. A okazuje się, że i same słowa nie zawsze są w stanie unieść to samo znaczenie.
Do tego dochodzi rytm. Naturalna tendencja języka do opisywania rzeczywistości. Jeden jest idealny do procesów, precyzji, sekwencji. Drugi — do emocji, przeżyć, znaczeń.
Jakiś czas temu te dwa porządki połączyły się u mnie w całość. Wyjechałem z Polski 25 lat temu, więc moja polszczyzna i tak została zamrożona w czasie. Ostatnio zauważyłem, że rytm, którym mówię i piszę, jest bardziej angielski. Cadence. Ten stop–start, te pauzy, te frazy są dla mnie naturalne — bo pattern dokładnie oddaje sposób, w jaki widzę świat.
Wyobraź sobie całe życie słyszeć:
„Ciszej.”
„Czemu tak krzyczysz?”
„Nie kiwaj się.”
„Bądź bardziej taki albo owaki.”
Nie kilka razy — ciągle.
Wyobraź sobie, że każda cecha wynikająca z tego, jak działa twój mózg, jest interpretowana jako wada charakteru. Nagle nie jesteś niski — tylko „nie chcesz urosnąć”. Absurd. A jednak dokładnie tak to działa.
Oceny unikałem przez kompetencje. Przez nieustanne monitorowanie siebie. Wyobraź sobie, że w trakcie rozmowy jednocześnie analizujesz każde swoje słowo, gest, ruch. Większość ludzi w rozmowie się rozluźnia. Nabiera energii. Dla mnie to była katorga.
Z czasem pozwoliłem sobie na niedoskonałości — zwykle wtedy, gdy ktoś mnie zachęcił albo zobaczył coś wartościowego. Zawsze lubiłem pisać, ale szkoła narzucała konkretny sposób budowania zdań. Dopiero emigracja sprawiła, że język stał się bardziej mój.
Potem przyszła fotografia. I wydarzyło się coś dziwnego. Okazało się, że moje oko naturalnie łapie patterny — często nawet nieświadomie. Robię zdjęcie, a dopiero w postprodukcji, podbijając kontrast, widzę coś, co zawsze tam było. Promienie słońca stają się linią konstrukcyjną obrazu. W najlepszych zdjęciach niemal nic nie jest przypadkowe — nie dlatego, że coś ustawiłem, tylko dlatego, że coś zauważyłem.
Muzyka zawsze była równie ważna. Fascynowały mnie zespoły, w których rytm nie jest prosty, a motywy wracają, zmieniają się, nakładają na siebie. Tool, Dream Theater, Metallica. Start. Stop. Pauza. Powrót. Tak działa mój umysł.
Większość ludzi myśli od punktu A do B do C.
Ja mam chmurę.
W niej najdziwniejsze skojarzenia tworzą jedną całość.
I tam też jest logika.
Logika stała się moją tratwą ratunkową. Bez niej utonąłbym w nadmiarze sygnałów. To dlatego mózg chwycił się patternów — żeby w ogóle funkcjonować.
Epickie utwory jak A Change of Seasons nie są dla mnie ważne dlatego, że ktoś gra milion nut na sekundę. Są ważne dlatego, że ja już mam milion myśli na sekundę — i one są ze sobą połączone. Słyszę kilka motywów naraz. Słyszę meta-motyw, który spina je w całość. Konsekwencję. Coherence. Kolejne słowo, które po polsku nie znaczy dokładnie tego samego.
Zrozumienie, że nic nie było przypadkowe, jest uwalniające. Moje fascynacje. Moje zdjęcia. Sposób, w jaki buduję zdania — wszystko wynika z tego samego źródła.
Przez dekady czułem się samotny. Inny. Zmęczony. Patrzyłem na ludzi, którym pewne rzeczy przychodziły łatwo, podczas gdy ja walczyłem. Szukałem odpowiedzi. Były momenty, gdy googlowałem objawy Alzheimera, choroby afektywnej dwubiegunowej, depresji. Depresja pasowała najbardziej — choć to nigdy nie była ona. W depresji się nie walczy. Ja walczyłem.
Najgorsze jest walczyć bardziej niż inni i mieć z tego prawie nic. Rezygnować z siebie, żeby uniknąć oceny — a ona i tak przychodzi. W pracy. W systemach, które wymagają, żebyś stał się kimś innym. Dla mnie oznaczało to zakładanie kolejnej maski i monitorowanie siebie monitorującego siebie. Kiedy próbowano zmusić mnie do nagięcia własnych zasad — dla awansu, pieniędzy, kariery — nie mogłem. Nie z moralnych powodów. Mój mózg po prostu nie miał na to mocy przerobowych.
Nigdy nie umiałem tego wyrazić. Każda próba kończyła się przegrzaniem systemu.
„Czemu taki jesteś?”
„Czemu po prostu tego nie zrobisz?”
„W czym problem?”
A jednak struktura zawsze była widoczna — w moich opisach, zdjęciach, muzycznych wyborach. Dopiero po czasie, jak w postprodukcji, pojawiał się kształt, który miał sens. Prawdziwy. Nie maska. Nie pancerz.
Całe życie widziałem dużo. Czasem za dużo. Potrafiłem trzymać w głowie kilka równoległych ciągów logicznych — wszystkie miały sens. Ale nie da się tego wytłumaczyć, nie brzmiąc jak wariat.
Przez to zawsze stałem trochę z boku. Obserwowałem. Nawet samego siebie.
Nazwanie tego. Zobaczenie tego. To jedyny sposób, żeby zacząć żyć bardziej świadomie. System, który służył do nieustannego monitorowania, może w końcu zostać użyty do rozbrajania obron. Pojawia się ulga. Zrozumienie. Pogodzenie się z tym, że widzę patterny. Że jestem chaotyczny — ale w tym chaosie jest logika.
I po raz pierwszy w życiu… to jest po prostu OK.
